Influenca e Imam Maturidiut (vd. 333H/944)

Shkruan: Dr. Mustafa Ceriq, Reisi i Ulemave të Bosnjës.

Shkëputur nga libri i tij “A Study of the Theology of Abu Mansur Al-Maturidi (d. 333/944)”

 

Turbeja-e-imam-MaturidiutNëse madhështia e një teologu do të matej nga sasia e shënimeve biografike dhe historike rreth tij në lidhje me jetën dhe arritjet e tij intelektuale, emri i El-Maturidiut nuk do të zinte ndonjë vend të lartë në listën e teologëve të mëdhenj musliman. Por nëse kjo madhështi do të matej me origjinalitetin e ideve dhe metodës teologjike të tij, El-Maturidiu paraqet njërin prej kandidatëve më serioz për vendin e parë në atë listë.

El-Maturidiu nuk e fitoi namin e tij në mesin e teologëve ortodoksë as përmes famës së mësuesve të tij, e as përmes përpjekjes së nxënësve të tij. Por, ai fitoi namin për shkak të arritjeve të tij intelektuale dhe origjinalitetit të tij teologjik. Për sa i përket teologjisë islame, asnjëri prej mësuesve – për të cilët kemi folur në kapitullin e parë – nuk mund të krahasohet me mësuesin e El-Esh‘ariut, El-Xhubba’iun, ose me mësuesin e El-Gazaliut, El-Xhuvejniun, për sa i përket aktivitetit teologjik dhe popullaritetit në mesin e mutekelimunëve.

Sa i përket nxënësve të drejtpërdrejtë të El-Maturidiut, katër prej tyre janë më të spikatur, kurse ata janë: Ebu El-Kasim Is’hak El-Samerkandi, i njohur si El-Hakim Es-Samerkandi (vd. 340/951), Ali El-Rustughaniu (vd. 350/961), ‘Abd El-Kerim b. Musa El-Bezdeviu (vd. 390/1001), dhe Ebu El-Lejth El-Buhariu (data vdekjes e panjohur). Vetëm dy prej tyre kanë shkruar libra.

El-Hakim Es-Samerkandi shkroi:

a) Akidet El-Imam;

b) Sherh El-Fikh El-Ekber

c) Es-Sawad El-A’dham, dhe

d) Risalah fi bejan enne el-iman xhuz’ min islam kurse

 

Ali el-Rustughfaniu shkroi:

a) Kitab El-Irshad el-muhtedi;

b) Kitab El-Zewa’id we ‘l-fewaid fi enwa’ el-ulum,

c) Kitab El-Khilaf

d) El-Es’ileh we el-exhwibeh

 

Përpos veprat Es-Sawad El-A’dham, dhe Risalah fi bejan enne el-iman xhuz’ min islam të El-Hakim Es-Samerkandit dhe veprës El-Es’ileh we el-exhwibeh të El-Rustaghfaniut asnjëra prej këtyre veprave nuk është e ruajtur. Që të dyja, edhe El-Sewad El-A’dham edhe Risalah fi bejan enne el-iman xhuz’ min islam janë botuar[1], ndërsa El-As’ileh we’l-exhwibeh gjendet vetëm si dorëshkrim[2]. Vepra El-Sewad është vepra më e vjetër teologjike në përputhje me shkollën maturidite. Në të El-Hakim Es-Samerkandi ka zhvilluar 62 pohime besimore, moszbatimi i të cilave do të thotë se njeriu nuk i përket shumicës së muslimanëve (Es-Sewad el-a’dham), një ide të cilën ai e bazoi në një hadith.[3]

Edhe pse “Es-Sewad el-a’dham” nga El-Hakim Es-Samerkandi mund të ketë kontribuuar në përhapjen e pikave kryesore të doktrinës së El-Maturidiut, unë nuk mendoj që ajo përfaqëson një vlerësim të mirëfilltë të ideve thelbësore teologjike të El-Maturidiut. Unë nuk mendoj që El-Maturidiu do të kishe qenë shumë i kënaqur me idenë e 62 pohime besimore, për shkak se, me gjasë, mund të ketë më shumë se aq, dhe për shkak të orientimit të tij që të merret me çështjet teologjike në mënyrë edukative, e jo në mënyrë indoktrinuese, siç ishte, qartazi, qëllimi i El-Hakim Es-Samerkandit.

Por një vlerësim më serioz i mendimit teologjik të El-Maturidiut filloi më tepër se një shekull më vonë nga Fahr el-Islam ‘Ali El-Bezdeviu (vd. 482/1089)[4] dhe u vazhdua nga një numër i madh i mjeshtërve të maturidizmit.

Këta në vijim janë emrat dhe veprat e interpretuesve dhe promovuesve të shkollës teologjike të El-Maturidiut:

»  Sadr El-Islam Ebu El-Jusr Muhammed El-Bezdeviu (vd. 493/1099)[5]
»− Usul ad-Din

Ebu El-Mu’in Mejmun b. Muhammed El-Mekhuli En-Nesefiu (d. 508/1114)[6]
»− Tebsirat el-edil-leh
»− Temhid li kawaid et-tewhid
»− Bahr el-kelam

Nexhm Ed-Din Umer En-Nesefi Mufti Eth-Thekalejn (vd. 537 / 1145)[7]
»− El-Akideh en-Nesefijjeh (thuhet që ai shkroi rreth 100 libra)

Alauddin Ebu Bekr Muhammed Es-Samerkandi (vd. 540/1145)[8]
»− Tuhfat el-fukaha
»− Sherh Te’wilat ehl es-sunnah

»Nur Ed-Din Ahmed Es-Sabuni (vd. 580 / 1185)[9]
»− El-Hidajeh
»− El-Bidajeh fi usul ed-din
»− Kitab el-‘umdeh

»Hafiz Ed-Din Ebu El-Berekat ‘Abdullah En-Nesefiu (vd. 710/1310)[10]
»− El-Umdeh
»− El-I’timad (Sherh El-Umdeh)

»Ubejdullah Sadr Esh-Sheri’ah El-Mahbubi (vd. 747/1348)[11]
»− Ta’dil El-Ulum
»− Kitab Et-Tewhid

»Ala’ Ed-din Abdulaziz El-Bukhariu (730/1329)[12]
»− Keshf el-esrar

» Ali El-Sejjid Eshl-Sherif El-Xhurxhani (vd. 816 / 1413)[13]
» − Et-Ta’rifat
» − El-Mewakif

» Kemal Ed-Din Muhammed ibn El-Humameh (vd. 861/1455)[14]
» − El-Musajereh fi el-kawa’id el-munxhijeh fi el-ahireh

» Ahmed b. Sulejman Er-Rumi Shams ed-din Kemal Pasha (940/1533)[15]
»− Texhrid et-texhrid
» − Tehafut el-felasifeh li Hawaxh Zadeh

» Ali b. Sulltan Muhammed El-Mekki Mulla Ali El-Karij (vd. 1014 / 1605)[16]
» − Sherh ala El-Fikh El-Ekber

» Kemal ed-din Ahmed El-Bejadiu (vd. 1083/1672)
» − Isharat el-meram min ibarat el-imam

» Hasan Kafia Prushçak Bosnewiu (vd. 1025/1616)
»− Rewdat el-xhennet fi el-i’tikadat

 

Padyshim, secili prej këtyre dijetarëve të shquar hanefitë ka kontribuuar shumë sipas mënyrës së tij në përhapjen, të kuptuarit dhe zgjerimin e pikëpamjeve teologjike të El-Maturidiut. Por, mesa duket, “El-Akideh En-Nesefijeh” e Nexhmudin En-Nesefiut i parapriu këtij aktiviteti. Edhe pse jo qartazi e ndërlidhur me El-Maturidiun, edhe metodologjia edhe përmbajtja e veprës së tij padyshim lë gjurmë në influencën e tij. Kjo vepër ishte përmbledhëse, elokuente dhe sintetike. “El-Akideh” jo vetëm që u bë libër mësimor për maturiditët, por po ashtu tërhoqi shumë dijetarë esh’aritë, shembulli më i mirë i të cilës është esh’ariu Et-Taftazaniu, i cili shkroi një komentim të gjatë mbi të. Vepra tjetër pas kësaj për nga rëndësia, për elaborimin e doktrinës së El-Maturidiut, është “Tebsiret el-edil-leh” nga Ebu Muin En-Nesefiu (është e botuar). Prandaj, përmes veprave të këtyre dy nesefitëve dhe të tjerëve prej dijetarëve të sipërpërmendur hanefitë, doktrina e sunnizmit u furnizua me elementin vital të maturidizmit, procedura dhe struktura e të cilit do të kishte qenë tërësisht ndryshe pa të.

 

a) Maturidizmi

Është fakt i mirënjohur në mesin e studentëve të Islamit që shkenca e fikhut reprezenton modelin më të hershëm për veprimtarinë kulturore islame në përgjithësi. Duke u përpjekur për krijimin e një komuniteti musliman të bazuar në ligjin e etikës dhe moralitetit islam, dijetarët e hershëm e panë fushën e jurisprudencës të jetë aspekti më i rëndësishëm i kësaj shoqërie etike muslimane të presupozuar. Meqë kryesisht praktik në qëllimin e tij, studimi i hershëm i fikhut, në përmbajtjen e tij po ashtu përfshinte aspektet e nevojshme teorike të teologjisë islame. Shkurtimisht, shkenca e hershme e fikhut përmbante të gjitha perspektivat e jetës fetare teorike dhe praktike të muslimanëve.

Të ballafaquar me probleme të ndryshme që jeta i paraqiste dhe me mundësi të ndryshme teorike dhe praktike për zgjidhjen e atyre problemeve, juristët e hershëm mësuan të tolerojnë pikëpamjet kundërshtare dhe kështu të jenë sinkretikë në qasjet e tyre në lidhje me çështjet e ndryshme fetare. Prandaj, prania e katër shkollave ligjore, së bashku me dy të tjera më pak të rëndësishme, d.m.th. ajo shi’ite dhe dhahirite, nuk ishte asnjëherë vërtetë problem për ortodoksizmin islam. Përcaktimi për malikizmin, hanefizmin, shafi’izmin ose hanbelizmin, dhe në shkallë më të ulët për shi’izmin dhe dhahirizmin, ishte, dhe ende konsiderohet, i natyrshëm në mesin e muslimanëve ortodoksë. Në fakt, sa i përket çështjeve të fikhut, zyrtarisht nuk ka musliman heretik. Mirëpo, ky nuk ishte rasti me teologjinë islame. Duke nisur qysh me herezinë e Abdullah b. Saba’as, pastaj me atë të Mu’bed El-Xhuheniut (vd. 80 h.), Gheilan El-Dimeshkiut (125 h.), Xhehm b. Safwanit (vd. 128 h.) dhe të tjerëve, teologjia islame ka qenë gjithmonë me qëndrime kontroverse, akuzime dhe kundër-akuzime. Por, me gjasë, ndodhia më e theksuar që i ndihmoi këto pikëpamje të papajtueshme teologjike të zhvillohen, ishte përvetësimi i teologjisë racionaliste të mu’tezilëve nga El-Me’muni në fillim të shekullit të dytë të Islamit, dhe, si pasojë tentimi i tij për të imponuar me forcë doktrinën mu’tezilite mbi muslimanët përmes fuqisë së shtetit.

Siç është e ditur, kjo teologji e imponuar nga shteti nuk mbijetoi gjatë. Sidoqoftë, u zëvendësua me një teologji po aq jotolerante të tradicionalistëve. Prandaj, në kontekstin e këtyre fakteve të historisë islame dhe për shkak të nevojës për një qasje të balancuar teologjike, studiuesit seriozë muslimanë duhet të ndërmerrnin krijimin e një perspektive sintetike të teologjisë sunnite. El-Maturidiu në lindjen e largët, El-Esh’ariu në mes, dhe Et-Tahaviu në perëndimin e largët të perandorisë muslimane në shekullin e nëntë-dhjetë, ishin të besueshëm dhe të përshtatshëm për këtë detyrë. Qysh prej emergjencës së këtyre tre teologëve të mëdhenj sunnit besohet vendosmërisht që mendimi teologjik islam është ruajtur prej polit të djathtë të tradicionalistëve dhe prej polit të majtë të racionalistëve. Por, përbrenda shembullit të fikhut, muslimanët ortodoksë e kishin të mundur, brenda kornizës së punës së këtyre tre dijetarëve, të përvetësojnë pikëpamje specifike të njërit prej këtyre teologëve ose prej tjetrit e madje edhe t’i integrojnë pikëpamjet e të gjithë atyre në pikëpamjet e tyre të veçanta teologjike. Prandaj, teologjia islame më në fund u lirua nga barra e herezisë dhe, ashtu si jurisprudenca islame, u furnizua plotësisht me ajër ashtu që të mund të merrte frymë lirshëm në zonën e vetë të kufizuar. Observimi i Ejub Aliut, që për dallim nga esh’aritët pas El-Esh’ariut, maturiditët nuk shtuan asgjë substanciale në mendimin teologjik të El-Maturidiut, është korrekt. Për të mbështetur këtë, ai dha tre shpjegime:

1) Maturiditët ishin më shumë të preokupuar me çështjet e fikhut sesa ato të kelamit dhe nuk ishin mirë të stërvitur në kelam që të shtojnë diçka të re në të.

2) Burimi i mendimit teologjik hanefito-maturidit ishte bërë nga Ebu Hanife dhe pastaj u përkrye nga El-Maturidiu, në të cilën pak mund të shtohet, ndërsa në fakt El-Esh’ariu vetëm nisi bazat e teologjisë së tij që duhej përfunduar nga pasardhësit e tij, dhe;

3) Kundërshtimi ndaj esh’arizmit edhe nga mu’tezilët edhe nga hanbelitët kërkonte kërkime të mëtutjeshme më të thella nga esh’aritët për qëllim të mbrojtjes së esh’arizmit.[17] Të gjitha këto shpjegime mund të merren parasysh. Mirëpo unë mendoj që arsyeja më e vërtetë pse esh’arizmi i esh’aritëve është ndryshe dhe më i avancuar sesa mendimet e vetë (Ebu Hasan) El-Esh’ariut, ndërsa maturidizmi i maturiditëve është identik me atë të El-Maturidiut, qëndron në faktin që qëndrimet teologjike të El-Esh’ariut per se nuk kanë sistem metodologjik të përcaktuar, ndërsa ato të El-Maturidiut përfundimisht e posedojnë, siç kemi parë në lëndën e studimit tonë. Me fjalë të tjera, El-Esh’ariu ishte më shumë indoktrinues teologjik sesa edukues teologjik, ose, ai ishte më i interesuar t’u tregojë njerëzve çka të besojnë sesa si të besojnë. Në anën tjetër, El-Maturidiu e zhvilloi një sistem të arsyetimit teologjik që i dha pasuesve të tij direktivë përmes se cilës ata gjithmonë mund të kërkojnë për mundësi të reja doktrinore dhe prapë të mos dalin nga shtegu i veçorive kryesore të doktrinës së tij.

Pikërisht për shkak të këtij fakti ne e shohim shkakun për zhvillimin e maturidizmit përbrenda kornizave të mendimit teologjik sunnit. Dhe, unë guxoj të them, po të mos kishte qenë për shkak të rivalitetit në mes të shafi’itëve dhe hanefitëve, si dy shkollat më tradicionalo-racionale, dhe po të mos kishte qenë për faktin që El-Maturidiu jetoi larg prej qendrës së perandorisë islame, maturidizmi do të kishte mbizotëruar në mesin e shumicës së teologëve muslimanë. Në fakt, një shqyrtim i thellë në teologjinë e Esh’ariut dhe të Maturidiut dhe një krahasim serioz i tyre me mendimet teologjike edhe të esh’aritëve e edhe të maturiditëve të mëvonshëm do të tregojë se sa e afërt, pothuajse identike, është metoda teologjike e El-Maturidiut me metodën e të gjithë atyre teologëve, dhe në anën tjetër, sa e mangët është metoda e El-Esh’ariut. Prandaj, nëse jemi duke kërkuar një teolog, i cili dha drejtimin më të mirë për metodologji në teologjinë islame, si ajo e Esh-Shafiut në jurisprudencën islame, El-Maturidiu padyshim është kandidati më i përshtatshëm për këtë nderim.

Nëse pastaj dëshirojmë të përmbledhim influencën e mendimit teologjik të El-Maturidiut për teologjinë ortodokse islame ne me vendosmëri do të thoshim që vjen prej teorisë së tij të njohjes, aftësisë së tij për ta sintetizuar traditën dhe arsyen dhe prej besnikërisë së tij të thellë ndaj dogmave qendrore islame.

 

b) Një perspektivë moderne teologjike

Është e mahnitshme sa produktiv kanë qenë dijetarët muslimanë të shekullit të dytë, tretë, katërt dhe pestë të Islamit në të gjitha fushat e aktivitetit intelektual, dhe është edhe më e çuditshme si muslimanët e kohëve moderne kanë humbur kontaktin me këtë trashëgimi të pasur intelektuale, që është pashembullt sipas të gjitha standardeve në histori. Kjo është në veçanti e vërtetë për teologjinë islame. Jo vetëm që pak muslimanë kanë mundësi t’i ofrojnë arenës botërore të mendimit ide të reja teologjike, por po ashtu vetëm pak veta janë me të vërtetë të mishëruar me madhështinë e të kaluarës së tyre. Sigurisht, disa muslimanë e lavdërojnë këtë trashëgimi historike të Islamit ditë e natë, por pak përfitojnë nga përvoja e madhe e paraardhësve të tyre. Ata ndonjëherë shkojnë aq shumë në të kaluarën, saqë humbin gjurmët e kthimit në të tashmen dhe të planifikimit për të ardhmen.

Ata duhet të mësojnë prej trashëgimisë së kaluar në vend që të lavdërojnë atë verbërisht dhe pakuptim. Ata duhet të jetojnë, mendojnë dhe punojnë siç kanë bërë paraardhësit e tyre në kohën e tyre.

Edhe pse më shumë se një mijëvjeçar larg prej kohës tonë, qasja teologjike e El-Maturidiut mund të aplikohet për problemet tona dhe zgjidhjet e tij mund të na japin neve një kuptim të vërtetë të sintetizimit të traditës me arsyen. Për më tepër, mënyra e tij natyrale, pa paragjykime dhe e sinqertë e të menduarit është shembull për t’u ndjekur i një dijetari musliman të ndershëm dhe serioz. Sensi i tij për analizë dhe syri kritik prej dijetari mund të tërheq madje edhe dijetarët më serioz të kohëve tona. El-Maturidiu nuk shkruan për të kënaqur apo konvertuar, as për të impresionuar apo tërhequr aty për aty lexuesin e tij, por në fakt ai shkruan sepse Zoti i dha atij mendjen për të menduar dhe për arsye sepse ka shumë gjëra në këtë botë mbi të cilat duhet reflektuar.

Prandaj, nuk është i habitshëm fakti që mendimi teologjik i njërit prej mendimtarëve më të mëdhenj musliman, Muhamed Abduhu, mund të identifikohet lehtësisht me atë të El-Maturidiut. Prandaj, El-Maturidiu, e jo El-Esh’ariu, duhet të jetë modeli për një perspektivë serioze moderne ortodokse teologjike. Për shkak se mendimi teologjik i El-Maturidiut nuk është kontrovers, as politik dhe është më natyral dhe edukativ sesa ai i El-Esh’ariut.

 

Përktheu: Fatih Ibrahimi

____________________
[1] Shih, GAS, fq. 606
[2] Sipas GAS (versioni arabisht), [fq. 382] një dorëshkrim i kësaj vepre gjendet tek Murad Mula 1829 (154a-176b, kopjuar në shekullin e dhjetë të hixhretit).
[3] Cf. Rotter, Islam XVIII, 41.
[4] Ali el-Bezdeviu shkroi veprën Usul el-Bezdevi, cf. Fawa’id, fq. 124
[5] Cf. Fawa’id, fq. 188
[6] Ibid., fq. 116-117
[7] Ibid., fq. 149-250.
[8] Ibid., fq. 157.
[9] Ibid., fq. 42; Murteda, II, fq. 3.
[10] Fawaid, 102.
[11] Ibid., fq. 109-110.
[12] Shih, Ala’el-Din ‘Abdulaziz, Keshf el-Esrar ‘an Usul Fahr el-Islam el-Bezdevi, (Dar el-Kitab el-‘Arabi, Bejrut, 1934/1974).
[13] Ibid., fq. 165
[14] Ibid., fq. 180.
[15] Ibid., fq. 21.
[16] Cf. El-Ta’likat el-Sunnijeh ‘ala el-Fewa’id el-Behijjeh, fq. 8.
[17] Cf, Ali, fq. 387-390.

Imam el-Maturidiu (vd. 333H)

Shkruan: G.F. Haddad

Muhammed ibn Muhammed ibn Mahmud Ebu Mensur es-Samarkandi el-Maturidi el-Hanefi (vd. 333) nga Maturidi në Samerkand, Shejh ul-Islami, njëri prej dy imamëve kryesorë të mutekelimëve të Ehli Sunetit, i njohur në kohën e tij si Imami i Udhëzimit (Imâm el-Hudâ), ai studioi nën Ebu Nasr el-`Ajadin dhe Ebu Bekr Ahmed el-Xheuzexhani. Prej nxënësve të tij kryesorë ishin `Ali ibn Se`id Ebu el-Hasan el-Rustughfani[1], Ebu Muhamed `Abd el-Kerim ibn Musa ibn `Isa el-Bezdewi, dhe Ebu el-Kasim Is’hak ibn Muhamed el-Hakim es-Samerkandi. Ai shkëlqeu në përgënjeshtrimin e Mu’tezileve në “Transoksianë” ndërsa bashkëkohësi i tij Ebu Hasan el-Esh’ariu bëri të njëjtën në Basra dhe Bagdad. Ai vdiq në Samerkand ku jetoi shumicën e jetës së tij. Themeluesi i (shtëpisë botuese) ‘Munirijje’ në Egjipt, Munir Abduh Aga shkruan:

“Nuk ka shumë diferencë (doktrinore) në mes Esh’arijve dhe Maturidijve, prandaj të dy grupet tani quhen Ehli Sunet we’l Xhemat”[2]

El-Maturidiu ia tejkalon Imam et-Tahaviut si transmetues dhe komentues i trashëgimisë së Imam Ebu Hanifes në Kelam. Që të dy, edhe Maturidiu edhe Tahaviu ndoqën Ebu Hanifen dhe shokët e tij në qëndrimin që besimi (el-îmân) konsiston në “bindje (besim) me zemër dhe afirmim (pohim, pranim) me gjuhë,” pa shtuar, siç bënë Maliku, Shafiu, Ahmed ibn Hanbeli dhe shkollat e tyre, “veprim me gjymtyrë.” Maturidiu, siç është transmetuar gjithashtu edhe nga Ebu Hanife, shkoi aq larg sa për të deklaruar që themeli i besimit konsiston vetëm në besim me zemër, ndërsa shqiptimi me gjuhë është përbërës apo shtyllë suplementare (plotësuese) (rukn zâ’id). [3]

Prej veprave të el-Maturidiut:

* Kitab ut-Tewhid mbi doktrinën e Ehli Sunetit.
* Kitab Radd Awa’il el-Adilla, përgënjeshtrim i librit të titulluar Ewa’il el-Adil-le të autorit Mu’tezili el-Ka’bi
* Radd el-Tehdhib fi el-Xhedel, një tjetër përgënjeshtrim i el-Ka’bit ; [4]
* Kitab Bejan Awham el-Mu’tezile;
* Kitab Te’wilat ul-Kur’an (“Libri i interpretimeve të Kur’anit”), rreth të cilës Ibn Ebi el-Wefa’ ka thënë: “”Asnjë libër nuk i bën konkurencë atij, vërtetë asnjë libër as që i afrohet prej atyre që i paraprinë atij në këtë lëmi.”[5] Haxhi Halifa e citon si “Te’wilat Ehli Sunneh’ dhe citon definicion e el-Maturidiut në lidhje me dalimin e “sqarimit” (tefsiri) dhe “interpretimit” (te’vil):
“Tefsiri është përfundimi kategorik (el-kat`) që kuptimi i çështjes në fjalë është ky, dhe dëshmia para Allahut të Plotfuqishëm që kjo është ajo që Ai ka dashur të thotë me çështjen në fjalë; ndërsa te’vil është preferimi (terxhih) i njërit prej disa mundësive pa përfundim kategorik (të prerë) apo dëshmi.”[6]
* Kitab el-Mekalat;
* Me’akhidh el-Shara’i` në Usul ul-Fikh;
* El-Xhadal fi Usul ul-Fikh;
* Radd el-Usul el-Hamsa, një kundërshtim i pesë parimeve mu’tezilite të Ebu Muhammed el-Bahili;
* Radd el-Imama, një përgënjeshtrim i konceptit shi’it të Imamatit;
* El-Radd `ala Usul el-Keramita;
* Radd Wa`id el-Fussak, një përgënjeshtrim i doktrinës mu’tezilite që të gjithë mëkatarët e mëdhenj janë të mallkuar destinuar për ferr të përhershëm.

Shumica e shkollës hanefite e ndjekin el-Maturidiun në doktrinë, por ai qartazi ka arritur më pak famë sesa El-Esh’ariu për shkak se ky i fundit ka marrë pjesë në debate të panumërta për t’i mposhtur kundërshtarët e Ehli Sunetit ndërsa el-Maturidiu, siç thotë Imam el-Kewtheriu, “jetoi në një mjedis në të cilin novatorët nuk kishin fuqi.” Mungesa e përmendjes së Imam Ebu Mensur el-Maturidiut në Sijar-in e edh-Dhehebiut është një mangësi e madhe në atë kryevepër të historisë biografike.

Përktheu: Fatih Ibrahimi
{Shënim: Artikulli origjinal në gjuhën angleze përmban edhe disa citate nga libri Kitab ut-Tewhid të cilat janë lëshuar qëllimisht nga përkthimi.}

[1] Ai transmeton prej Imam Ebu Hanifes thënien: “Kul-lu muxhtehidin musiibun we el-hakku inda Allahi waahid.” “Çdo dijetar i cili përpiqet [drejt të vërtetës] ia ka qëlluar [çfarëdo qoftë rezultati i hulumtimit të tij], edhe nëse e vërteta tek Allahu është tjetër.” Prandaj, el-Rustughfani nuk u pajtua me el-Maturidiun, (ngaqë) ky konsideronte që Muxhtehidi është gabim në ixhtihadin e tij nëse ndryshon nga e vërteta. Ibn Ebi el-Wefa’, Tabakat el-Hanefijje (fq. 310, 362-363).
[2] Nemudhaxh min el-A’mal el-Hajrijje (fq. 134).
[3] Akaidi i Tahawiut, §62: “Besimi konsiston në pohim me gjuhë dhe pranim me zemër.” Shih “Ibn Ebi el-`Izz” Sherh el-`Akida et-Tahawijje (botimi 4, fq. 373-374, botimi 9, fq. 332). Shih poashtu Risala Ebi Hanifa ila `Uthman el-Batti në `Abd el-Fettah Ebu Ghudda, Nemedhij (fq. 21-28).
[4] Cf. Hajji Khalifa, Kashf al-Zunun (1:518)
[5] Ibn Abi al-Wafa’, al-Jawahir al-Mudiyya (p. 130)
[6] In Hajji Khalifa, Kashf al-Zunun (1:334-335)

Imam Murteda Zebidi el-Hanefi (vd. 1732)

mam Muhammed ibn Muhammed ibn Muhammad ibn ‘Abd el-Rezak el-Husejni ez-Zebīdī, Ebu’l Fejd, i njohur gjerësisht si Murtedā ez-Zebīdī. [1145-1205 H/ 1732-1790 e.s.] 419890_10150578597612455_1393317870_a

Ky ishte një dijetar hanefi, leksikograf, linguist (gjuhëtar), një mjeshtër i madh i hadithit, gjeoanalogjisë, biografive dhe historive personale (hadith, ensāb, rixhāl). Ai ishte autor profilik. Përpos Arabishtes, ishte ekspert në Turqisht, Persisht dhe një gjuhë të Keraxhit.

Me origjinë nga Wasiti në Irak, ai u lind në Belgram në Indi dhe emigroi në Zebid në Jemen, prandaj dhe (ka) titullin Zabīdī. Ai udhëtoi në Hixhaz (Xhiddeh, Meke, dhe Medine) dhe pastaj në Egjipt dhe ishte i njohur në botën islame. Mbretërit nga Hixhazi, India, Jemeni Shami, Iraku, Maroku, Turqia, Sudani dhe Algjeri korrespondonin me të; njerëzit i dërgonin atij dhurata nga kudo.

Ai ishte i admiruar dhe nderuar aq shumë sa që disa njerëz në Afrikën Perëndimore besonin se haxhi i tyre ishte i paplotë nëse nuk e vizitonin dhe nderonin Murteđa Zabīdīun!

El-Kattānī në Fahris el-Fehāris shënon:

 ‘Zebīdīu ishte i pashoq në kohën dhe epokën e tij. Asnjë pas Ibn Haxher el-‘Askalanit dhe nxënësve të tij nuk mund të krahasohen me Zebidiun për sa i përket diturisë së tij enciklopedike të traditave (transmetimeve) dhe shkencave të ndërlidhura; as për sa i përket famës, as listës së nxënësëve.’

Ai vdiq në Egjipt gjatë një murtaje epidemike në vitin 1205AH / 1790CE. Allahu qoftë i kënaqur me të dhe i dhashtë atij një parajsë të gjerë dhe bëftë që ne të përfitojmë nga njohuritë e tij.

Përktheu: Fatih Ibrahimi

Burimi: http://marifah.net

Imam el-Haremejn ibn el-Xhuvejni (419- 478H)

‘Abd el-Malik ibn ‘Abdullah ibn Jusuf, Ebu el-Me’ali ibn Rukn el-Islam Ebi Muhammed el-Xhuwejni el-Nejseburi esh-Shafi’i, i njohur si “Imam el-Haremejn” dhe “Ibn el-Xhuwejni” (419-478H/1028-1085), mësuesi i Gazaliut, jurisit, dijetari i parimeve ligjore, ekspert në kelam dhe polemikë, Shejh-ul-Islami, “Krenaria e Islamit, imami absolut i të gjithë imamëve, autoriteti kryesor në fikh, lidershipi i të cilit është i pranuar në lindje dhe perëndim, meritat e pamasa të të cilit janë konsensusi i Arabëve dhe jo-Arabëve, mbi sojin e të cilit asnjë njeri nuk ia hedhur sytë para ose pas tij,” (Ibn ‘Asakiri) “puna e të cilit formon lidhjen në mes metodave respektive të Selefit dhe Halefit” (El-Kewtheriu). Continue reading

Imam Muxhahid ibn Xhebr el-Mahzumi

Tafsir_al_Quran_by_Abdullah_Razi

Lindja dhe prejardhja

Emri i tij është Muxhahid ibn Xheber, kunja e tij është Ebu’l-Haxhaxh dhe prejardhja e tij është Ebu’l-Haxhaxh ibn Muxhahid ibn Xheber el-Mahzumij el-Mekkij. Ai ishte prej fisit të famshëm arab Benu Mahzum. Ai është lindur në vitin 20 ose 21 hixhrij, gjatë halifatit të Omerit (r.a.).

Ai ishte një mësues i njohur dhe shpjegues i Kur’anit (mufesir), dhe ruajtës i famshëm i hadithit. Continue reading

Imam Fahruddin er-Razi (544-606 H)

561598_10151110004417455_1670994649_n

Muhammed ibn `Umer ibn el-Hasan ibn el-Husejn1 Ebu `Abdullah el-Kureshi, el-Bekri, el-Tejmi, el-Taberistani esh-Shafi’i, i njohur si Ibn el-Hatib dhe Fahrudin er-Razi (543-606), Shejh el-Islam, imami i dijetarëve të mëdhenj të kelamit dhe të bazave të besimit, një jurist (fakih) i madh i shkollës shafi’ite, specialist i usulit, Sufij, komentator i Kur’anit (mufesir), filologjist, gjenealogjist, hereziograf, logjist, dhe mjek. “Një oqean që përmban më shumë margaritarë sesa oqeani.” Continue reading